2020 / 02 / 11
Oteiza Artiumeko “Zeru bat, hamaika bide. Prácticas artísticas en el País Vasco entre 1977 eta 2002” erakusketan

Oteizaren obra eta pentsamendua izango da Gasteizko Artium Museoak 2020ko otsailaren 7tik 2021eko otsailaren 7ra bitartean egingo duen “Zeru bat, hamaika bide. Prácticas artísticas en el País Vasco entre 1977 y 2002″ erakusketan, Oteiza Museoak lagatako hainbat dokumentu eta argazkiren eta ikusizko poema baten bitartez.

Guztira 28 elementu dokumental dira, Oteizaren eskuizkribuak eta makinan idatzitako testuak zein Oteiza Museoaren artxiboko irudiak, esaterako Euskal Herriko kultur politikari buruzko aipamenak, Oteizak museo esperimentalerako pentsatutako zirriborroak, Gasteizen museo bat eraikitzeko proiektuari buruzkoak, eta baita Oteizak berak eta Nestor Basterretxeak egin Sabin Etxearen proiektuko irudi asko ere. Dokumentazio multzo nagusi horren osagarri, “Ilbetea Fiteron” ikusizko olerkia izango da.

Artium Museoko bildumaren funtsak ditu ardatz erakusketa honek, eta euskal testuinguruan garatutako praktika artistiko eta kulturalei buruzko gogoeta zabala egiten du. 1977. urtea da erakusketaren abiapuntua, gertaera politiko, sozial eta kultural handien garaiaren hasier: besteak beste, lehenengo hauteskundeak egin ziren, lau hamarkadako diktaduraren ondoren, edo instituzio-esparru berri bat sortu zuten legeak aldarrikatu ziren. Aldi horretan egin ziren, orobat, Emakumearen I. Jardunaldiak, hiru urte geroago Euskal Herriko Unibertsitatea izango zen hartan. Bi hamarkada baino gehiago hartzen dituen duen erakusketa hau 2002. Urtean amaitzen da, Artium Museoa ireki zen urtean.

Praktika artistikoak, kultura-adierazpenak eta prozesu historikoak lotuz, erakusketak, besteak beste, honako gai hauek jorratzen ditu: aldi horretan gertatutako instituzionalizazio-prozesuak, artisten parte-hartzea kultura-politiken eraketan, praktika artistikoen eta gizarte-mugimenduen arteko gurutzaketak, kontzientzia feminista sortzea edo XX. mendearen amaieran tokikoaren eta globalaren artean izandako tentsioak. Gure egungo orainaren konplexutasuna eta aberastasuna erakusten duten ahotsen, moduen eta egiteko moduen batura, iragan hurbilari begira.

 

 

 
2020 / 02 / 10
Oteiza  ICO Museoko “Sáenz de Oiza. Artes y oficios” erakusketan

Argazkia: ©César González

Jorge Oteizaren obrak leku nabarmena hartuko du aurten Madrilgo ICO Museoan otsailaren 6tik maiatzaren 10era bitartean ikusgai egongo den “Sáenz de Oiza. Artes y oficios” erakusketan.

 

Argazkia: ©César González

Zehazki, Oteiza Museoak bere bildumako 14 obra laga ditu, XX. mendeko arkitekturako izen handienetakoa den Francisco Javier Saenz de Oizaren (Kaseda-Nafarroa, 1918 – Madril, 2000) jaiotzaren mendeurrenaren ospakizunarekin lotutako ekitaldien barnean antolatu den erakusketa horretarako.

Argazkia: ©César González

Erakusketan Oteizaren obra multzo oso bat egongo da ikusgai. Saenz de Oizak harreman pertsonal eta profesional estua izan zuen Oteizarekin, eta proiektu askotan elkarlanean aritu ziren, esaterako Arantzazuko basilikaren berrikuntzan, “Santiago Bideko Kaperaren” proiektuan eta Bilboko Alondegikoan. Horiez guztiez gain, Altzuzako Oteiza Museoaren eraikuntzan ere bere lankidetza eskaini zuen Oizak. Zehazki, erakusketak Arantzazuko proiektuari lotutako 7 pieza erakutsiko ditu (“Oizaren Andre Maria” tartean), Oteizaren proiektu esperimentalari zegozkionak eta garatu zituen espazioaren desokupazio prozesuei lotuak.

Argazkia: ©César González

Erakusketak, Saenz de Oizaren sorburura eta honek garai hartako espirituarekin izan zuen harremanera hurbildu ondoren, arkitektoaren mundu pertsonala eta obra aurkezten dizkigu, Oizaren begiradak hartzen zuen espektro zabaleko artista multzo txiki batek lagunduta. Ibilbideak lagun horien arteko adiskidetasuna gogorarazten digu. Izan ere, lagun horiek presente eta partaide izan ziren, bai bere arteaz bai mezenasgoaz, Oizaren proiektuetako askotan, eta haren arkitekturaren kontzepzio eta garapen librerako iturriak aberastu zituzten.

 
2020 / 01 / 30
“El muro de Jorge Oteiza. Un sistema para proyectaren el espacio” argitalpen berria

 

  •  Joaquin Lizasoain irakasle eta arkitektoak eskultorearen pentsamendu estetikoaren funtsezko paradigmetako bat aztertzen du
 
Argitalpena: El muro de Jorge Oteiza. Un sistema para proyectar en el espacio
Egilea: Joaquin Lizasoain
Editorea: Jorge Oteiza Fundazio Museoa eta Euskal Herriko Arkitektoen Elkargoaren (COAVN) Nafarroako Ordezkaritza, Eguesibarko Udalarekiko lankidetzan.
374 or. Prezioa: 23 euro.

 

Joaquin Lizasoain

Murrua, Jorge Oteizak espazioari buruzko bere teoria estetikoan enuntziatutako lehenbiziko kontzeptua, haren saiakera nagusi ia-ia guztietan ageri da. Horretaz gain, presentzia ezin garrantzitsuagoa du artistak idatzitako hamarka dokumentu eta ohar espezifikotan. Gogoeta behin eta berriro errepikatu horrek artistaren eskultura-estetikaren paradigma bat adierazten du, bi dimentsioko eta hiru dimentsioko irudikapenen artean sortzen den gatazka espazialari dagokionez; izan ere eskultoreak bere sortze jardueraren alderdi handi bat eskaini zion gatazka horri.

Oteizaren pentsamoldeko berezko kontzeptu hori sakon aztertzen da, orain, El muro de Jorge Oteiza. Un sistema para proyectar en el espacio argitalpenean. Lan honek jaso egiten du Alcalá de Henareseko Unibertsitateko Arkitektura Eskolako Arkitektura Proiektuen Arloko arkitekto eta irakasle Joaquin Lizasoainen tesia, Jorge Oteiza Fundazio Museoak eta Euskal Herriko Arkitektoen Elkargoaren (COAVN) Nafarroako Ordezkaritzak Eguesibarko Udalarekiko lankidetzan editatua. Monografia hau Jorge Oteizaren pentsaera estetikoaren inguruko ikerkuntzaren esparruan biltzen den Prometeo bildumako zazpigarren titulua da. Argitalpenak Reusko Unibertsitateko ikertzaile eta irakasle Gillermo Zuaznabarren hitzaurrea du, eta Oteiza Museoko Artxibotiko testu originalez osatu eranskin dokumental bat halaber.

Jorge Oteizaren murruari buruzko ikerkuntza honetan zehar ibilbide kronologikoa egin da. Horren bitartez, ahalegina egin da sorburuko zertzeladak, haren lehen espresio teorikoaren testuingurua, eta ondoren bere sorkuntzazko adierazpenen eta gogoeta teorikoen bitartez egin zituen berrikuspenak identifikatzeko. Zehazki, Jorge Oteizak Amerikako artistei gutuna (1944) obran hitz egin zuen lehen aldiz murruari buruz, sorkuntzako mekanismotzat azalduz hura, haren bitartez artistek espaziorako bere proposamen berriak azal baititzakete. Kontzeptu horren agerpena artistak heldutasun estetikorantz egin prozesuaren emaitza da, prozesu hori giltzarria izango baitzen ondoren jorratu zituen sorkuntza-prozesuak garatzeko.

Murruaren narratiba eta zertzeladak hiru bloke nagusitan egituratzen dira. Lehenean, haren formulazioaren aurretiko etapa da, Oteizak estatuarekin eta erliebearekin izan lehen esperientziak ikertzen dira, hark pintura eta arkitekturarantz egin hurbilketak, eta zituen interes estetikoen oinarriak. Bigarren blokeak eskultorearen aldi amerikarraren amaieran gertatu murruaren kontzeptu teorikoaren agerpena jorratzen du: murrua espazioan jarduteko sistematzat, espazioa bera artistaren etorkizuneko esperimentazio plastikoaren helburu berri bihurtuta. Azkenekoan, murruak eskulturan eta arkitekturan izan aplikazioak garatzen dira, baina baita Oteizak erabilitako beste adierazpide batzuen bidez izan aplikazioak ere, zinema eta poesiaren bitartez jorratuak esate baterako. Aipatu guztiaz gain, espazioak arteetan eta arkitekturan eragin gogoeta berrien inguruko ikuspegi konparatu bat ere jasotzen du monografiak, 50eko hamarkadako arte-kritikari nagusienen eskutik, tartean baitira Clement Greenberg, Carola Giedion-Welcker, Herbert Read eta Sigfried Giedion; gogoeta horiek Jorge Oteizak espazioaren inguruan egin ekarpen teoriko eta esperimental handia testuinguruan kokatzeko balio dute.

Arlo horien guztien analisiak aukera ematen du murru oteitzarraren interpretazio bat eskaintzeko, fisikotik intelektualera, pertsonaletik kolektibora, sorburu primitibotik artearen egungotasunik gaurkoenera doan bidaia batez; objektibagarriaren zehaztasunari ihes egiten diolarik, murruak artista unibertsal honen sortze prozeduretan aurkitzen ditu bere arrazoi askotarikoak.

Joaquin Lizasoain Urkola arkitektoa da Madrilgo Goi Mailako Arkitektura Eskola Teknikoan, eta arkitekturan doktorea Euskal Herriko Unibertsitatean, Jorge Oteizaren murru kontzeptuari buruzko ikerlan batez. Zenbait arkitektura lehiaketa irabazi ditu, esaterako Kordobako Arkeologia Museoa handitzekoa edo Madrilgo Nave Boetticher birgaitu eta handitzekoa; BBVAren Alcalá kalea, 16ko egoitza historikoaren barne-erreformarako egin lanaz Distinción a la Obra de los Arquitectos COAM 2003-2004 saria jaso du, eta baita lehen saria ere Rehabilitación en Iniciativa Privada del Ayuntamiento de Madrid 2003 deituan ere. Ikertzaile gisa, Jorge Oteizaren figurari buruzko argitalpen batzuetan hartu du parte, esaterako San Agustingo harriak edo Estatuaria megalitiko amerikarraren ulerpen estetikoa-ren edizio kritikoan, eta ZARCH edo Constelaciones y Museos.es aldizkari zientifikoetan ere kolaboratu du. Gaur egun irakaslea da Alcalá de Henareseko Unibertsitateko Arkitektura Eskolako Arkitekturako Proiektuen Arloan.

 

 

2020ko ekintzak

Argitalpen honen aurkezpenak hasiera emango die Oteiza Museoak 2020rako aurreikusita dituen jarduerei. Horien artean askotariko ekintzak izango dira, esaterako Itziar Okariz artista plastikoaren The Statues ikus-entzunezko instalazioaren erakusketa-aurkezpena, martxo eta ekain bitartean egongo baita Museoan ikusgarri. Veneziako azken bienalean aurkeztutako proiektu horretan, autoreak solas egiten du zenbait garaitako busto eta artelan batzuekin, tartean direla Altzuzako museoaren bildumako Oteizaren pieza batzuk ere. Ekainetik aurrera, Museoak Saenz de Oizaren sorkuntza-ibilbidea eta pentsamendu arkitektonikoa aztertuko dituen erakusketa bat hartuko du. Horretan, espezifikoki analizatuko dira arkitektoak Jorge Oteizarekiko lankidetzan garatu zituen proiektuak, Juan Huarteren figura zela eraikuntza, espazio eta ideia prozesu horietako hirugarren eragilea. Erakusketak, dagokion argitalpenaz gain, maketa, plano, krokis, argazki eta beste elementu dokumental batzuk edukiko ditu, Oteiza Museoaren bildumako Oteizaren zenbait obrarekin batera, eta amaiera emango dio Saenz de Oizaren mendeurrena ospatzeko abian jarritako ekintza sortari. Museoak, bere aldetik, Uharteko Arte Garaikideko Zentroarekin batera garatzen ari den Hazitegia programarekin jarraituko du, Fermin Jimenez Landa artistaren proiektu batekin, Jorge Oteizaren inguruko arte sorkuntza garaikidea sustatzeko bidean.

Arlo editorialean, Jorge Oteizaren Hitzaren Katalogo Arrazoitua egiten hasiko da 2020an Museoa. Joaquim Dolls-ek garatuko duen proiektuak zenbait urte beharko ditu osatzearren, eta Oteizak bere sorkuntza ibilbidean zehar egindako idazlanen analisi kritikoa proposatuko du, haren Eskulturaren Katalogo Arrazoituan jasotako eskultura-lanaren analisia itxiz horrenbestez; azken honi dagokionez, aurten gaztelaniazko edizioaren ale berriak inprimatuko dira. Ikerkuntzaren arloa osatzeko, berriz, GAUR Taldearen esangurari buruzko monografia bat izango da, eta Javier Pueyoren “Estética contemporánea. Cajas Metafísicas de Jorge Oteiza. Tres lecciones de tinieblas de José Ángel Valente” obraren edizioa; horiez gain, Oteizak basilikan egin lanen 50. urteurrena ospatzeko ekitaldiak amaitzeko, “Oteiza eta Arantzazuko estatuaria, 1950-1969” monografia handia izango da, Oteiza Museoko kontserbatzaile Elena Martinen eskutik.

 
2020 / 01 / 14
Jaione Apalategi, Oteiza Fundazioaren presidente berria
  • Moneok Fundazioari lotuta segituko du Fundazioko patronatu-kide eta ohorezko presidente gisa

Gaur, 2020ko urtarrilak 14, Oteiza Fundazioaren patronatuak erabaki du Jaione Apalategi irakaslea Jorge Oteiza Fundazio Museoaren presidente berri izendatzea. 2014ko martxoaren 23az geroztik karguan aritu den Rafael Moneoren tokia hartuko du Apalategik.

Jaione Apalategi, Nafarroako Unibertsitate Publikoko Giza eta Hezkuntza Zientzien Saileko Didaktika eta Eskola-Antolakuntza jakintza arloko irakasle titularra, Jorge Oteizaren Fundazio Museoaren patronatuko kidea da hura 1996an sortu zenez geroztik.

Oteiza Fundazioaren Patronatua

Horrela, Jaione Apalategik Rafael Moneok izan duen kargua hartuko du orain, betiere patronatu barnean karguetan ohiz izaten diren aldaketen bidetik, eta Fundazioaren Barne Araubidean jasoarekin bat. Rafael Moneok, bere aldetik, Oteiza Fundazioari lotuta segituko du, Fundazioko patronatu-kide eta ohorezko presidente gisa.

Oteiza Fundazioaren patronatuak eskerrak eman dizkio Rafael Moneori, Oteiza Fundazioaren presidente gisa egin duen lanagatik; izan ere, “lan funtsezkoa izan da, Fundazioaren helburuak berrantolatzera zuzendutako ekintza ugari bultzatu baititu, Jorge Oteizaren obraren balioespenean laguntzeaz batera”; horretaz gain, hark erakutsitako “giza berotasun eta anbizio intelektuala” azpimarratu ditu patronatuak.

Jaione Apalategik, bere aldetik, eskerrak eman ditu izendapenagatik, eta “Patronatuko beste kide guztien ekarpen eta ahaleginak biltzen eta metatzen segitzeko borondatetik lan egiteko” asmoa adierazi du halaber.

Oteiza Fundazioaren patronatuak, sortu zuten une beretik, zenbait presidente izan ditu: Juan Huarte enpresari eta arte mezenasa izan zen lehena, ondoren saiakera idazle eta arte aditu Pedro Manterola aritu zen karguan, hurrena Francisco Calvo Serraller historialari, saiakera idazle eta arte kritikaria izan zen, eta azkena, berriz, Rafael Moneo izan da.

Jaione Apalategi Pedagogian lizentziaduna da Deustuko Unibertsitatean, 1982an. UPV/EHUn doktorea, 1994an, Eskola erakuntza eta hologinguistika tesiarekin. Iruñeko Irakasle Eskolako irakaslea (1988-1991) eta Nafarroako Unibertsitate Publikokoa 1990etik gaur arte. Giza eta Gizarte Zientzien Fakultateko eta Giza eta Hezkuntza Zientzien Saileko Didaktika eta Eskola-Antolakuntza ezagutza arloko irakasle titularra da. Haur Hezkuntzako irakasle graduan, Lehen Hezkuntzako irakasle graduan eta Bigarren Hezkuntzako Irakasleen Unibertsitate Masterrean irakaslea.

Hezkuntzaren teoriaren eta praktikaren arloko ikertzailea, bi liburu argitaratu ditu bakarka, eta beste zenbait elkarlanean, aldizkari eta euskarri digitaletako artikuluekin eta biltzarretan egin komunikazio eta ponentziekin batera. Institut de recherche sur les socieétés et l’aménagement (IRSAM) de la Université de Pau et des Pays de l’Adour (UPPA) delakoaren irakasle gonbidatua.

 

Unibertsitate kudeaketaren arloko zenbait kargutan aritu da 16 urtez, Psikologia eta Pedagogia Saileko zuzendariorde gisa (1992-1996);  Giza eta Gizarte Zientzien Fakultateko dekanorde gisa (1996-2000), dekano (2000-2004) eta dekanorde gisa (2008-2012). Esperientzia handia metatu du doktore tesietako eta unibertsitate-kidegoetako sarreretako epaimahaietan.

 

 
2019 / 12 / 4
Lantegi artistikoak “Laborategira!”

 

Urte amaierako lantegi didaktikoek “laborategi” kontzeptua landuko dute, Oteizaren prozesu esperimentaleko sorkuntza-gune erabakigarria. Modernotasun artistikoaren testuinguruak erakutsi zuen eguneroko objektuek irakurketa eta interpretazio anitz izan ditzaketela, eguneroko erabilera horretatik at. Bere olerkietako batean Oteizak, erraz eskuratzeko moduko materialen erabilerari buruz, zehazki lantegian lantzen zituen elikagai-latei buruz ari zela, honakoa idatzi zuen: “hauek dira garai batean nire gorputza elikatzen zuten eta orain nire arima elikatzen duten latak”.

Lantegi hauen helburua egunerokotasunetik harago joatea da, inguratzen gaituzten objektuei beste modu batean begiratzen ikasteko. Jarduerak bi programa izango ditu, Oteizaren lanaren egiturari berari jarraikiz.

 

  • 1. lantegia. Objektu laborategia

Zenbait arte-teknika baliaturik, gure egunerokotasuneko objektu txikiak eraldatuko ditugu, formen eta begiradarentzako aukeren unibertso berria sortu arte. Egunerokoaren erakusgaiak.

2019ko abenduaren 26 eta 27an. 10:00etatik 13:30 arte. Ele bitan, gaztelaniaz eta euskaraz.

5 eta 12 urte bitarteko haurrentzat. Prezioa: 15 €. Izen-emateak: didactica@museooteiza.org

 

  • 2. lantegia. Paper laborategia

Paper baten koloreak eta testurak gure bizitzako esperientzia asko gogorarazten dizkigute. Gure inguruko paperak, paper desberdinak, bilduz eta eraldatuz, koaderno bat osatuko dugu; horrek, erakusgai-sorta baten antzera, kontakizun anitzen oihartzun-espazioa hartuko du bere baitan.

2020ko urtarrilaren 2 eta 3an. 10:00etatik 13:30 arte. Ele bitan, gaztelaniaz eta euskaraz. 5 eta 12 urte bitarteko haurrentzat. Prezioa: 15 €. Izen-emateak: didactica@museooteiza.org